Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Salih Paşoğlu ile Türkiye'nin enerjideki geleceğini konuştuk:

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Müsteşar Yardrması Salih Paşoğlu, "Türkiye'nin enerji arz güvenliğini sağlayacak tedbirleri alması gerekmektedir. Bunun en iyi yolu talebin tamamını yerli kaynaklardan karşılamaktır. Ancak Türkiye'nin bugünkü bilinen rezervleri buna imkan vermemektedir" dedi. Paşoğlu, Türkiye'de mevcut bilinen kaynak rezervlerini artırmak ve yeni kaynaklar keşfetmek için gerekli çalışmaların yapılması gerektiğini söyledi. Paşoğlu'nun sorularımıza yanıtları şöyle:

Türkiye' de DSİ ve EIEI tarafından fizibilite raporları hazırlanarak, teknik ve ekonomik yapılabilirliği tespit edilmiş hidrolik enerji potansiyeli yaklaşık 36700 MW kurulu güç ve 130 milyar kWh yıllık enerji kadardır. Bu potansiyeli tespit eden fizibilite raporlarının bir kısmı planlama (nihai fizibilite) aşamasında ve fakat bir kısmı da istikşaf (ön inceleme) aşamasındadır. Dolayısıyla yeni fizibilite çalışmaları yapıldıkça, yeni istikşaf raporları çıkarıldıkça ve mevcut istikşaf raporları geliştirilip planlama raporlarına dönüştürüldükçe bu potansiyel değişebilir, artabilir veya (ileri aşamada yapılabilir olmadığı anlaşılanlar olursa) azalabilir. Yenilenebilir Enerji Kanunu ile küçük hidraların teşvik edilmesinden sonra, özel teşebbüs tarafından, (DSİ ve EİEİ etütlerinde yer almayan) yeni hidroelektrik potansiyeli olan akarsular keşfedilmeye başlandı. Bugüne kadar 3400 MW kurulu güçte 483 adet, özel teşebbüsün kendi bulduğu projelere müracaat yapıldı. Bu teorik olarak Türkiye'nin hidrolik enerji potansiyelinin özel teşebbüs tarafından 3400 MW artırıldığı (yaklaşık 40000 MW olduğu) anlamına geliyor. Ancak bu projelerle ilgili etütler de henüz istikşafi kademede olduğundan, çalışmalar derinleştirildikçe ne kadarının teknik ve ekonomik olarak yapılabilir kalacağı kesinlik kazanacak.

Bu güne kadar geliştirilip işletmeye alınmış hidrolik enerji potansiyeli 12 750 MW, yıllık enerji potansiyeli 46 milyar kWh. Yani potansiyelin yaklaşık üçte biri geliştirilebilmiş. Yani 27 000 MW kurulu güçte, teknik ve ekonomik yapılabilirliği olan ve yaklaşık 80-85 milyar kWh enerji üretebilecek olan hidrolik enerji projesi geliştirilmeyi bekliyor. Bir başka deyişle (bir kVVh enerji değerinin 7 cent olduğu varsayımıyla), yaklaşık 6 milyar dolarlık enerji potansiyeli boşa akıyor.

Boşa akan suyun elektrik enerjisine çevrilmesi için ne kadarlık kaynağa ihtiyaç var?

Kaba bir yaklaşımla, bir MW'lik hidrolik enerji tesisi için 1.5 milyon dolarlık yatırım gerektiği varsayımıyla, toplam 40 milyar dolarlık yatırım gerekiyor. Bu yatırımın 13-14 yılda yapılması için yılda 3 milyar, 16 yılda yapılması için yılda 2,5 milyar dolarlık yatırım gerekiyor. Bugün DSİ hidrolik enerji için yılda yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım yapıyor.
Özel teşebbüsün de yılda bir milyar dolar yatıracağı varsayılırsa, kamunun hidrolik enerjinin geliştirilmesine yaptığı yatırımı yılda 0.5-1.0 milyar dolar artırması gerekiyor.
2023 yılında su kaynaklarının ne kadarını kullanacağız?
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yaptığı elektrik üretim planında, 2023 yılına kadar Türkiye' nin hidrolik enerji potansiyelinin tamamım kullanmayı hedeflemiştir. Yukanda tüm potansiyelin 16 yılda geliştirilmesi için yılda 2,5 milyar dolarlık yatırım gerekiyor derken bu kastedilmiştir. Yani 2007 ile 2023 arasındaki 16 yılda kalan potansiyelin tamamını geliştirecek projeler tamamlanıp, işletmeye alınmalıdır. MGK da bir tavsiye kararında Enerji Bakanlığı'nın bu planını desteklemiş ve Türkiye' nin tüm su kaynaklan potansiyelinin Cumhuriyetimiz'in 100. yıldönümü olan2023 yılına kadar geliştirilmesini tavsiye etmiştir.

Su kaynaklarının kullanılması için uzun vadeli projeksiyonu nelerdir?

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı olarak 2023 yılına kadar su kaynaklan projelerinin tamamını geliştirmek, bu amaçla da yılda 2.5 milyar dolarlık yatırım yapmak, bu yatırımın yaklaşık bir milyarı özel teşebbüs tarafından yapılacağı varsayımıyla kamu tarafından yaklaşık ortalama yılda 1.5 milyar dolarlık yatırım yapmak hedefimizdir.

Türkiye enerji talebi ne zaman tamamen yerli kaynaklarla karşılanacak?

Bu soru üzerine çok şey söylenebilir. Evet Türkiye'nin enerji arz güvenliğini sağlayacak tedbirleri alması gerekmektedir. Bunun en iyi yolu talebin tamamını yerli kaynaklardan karşılamaktır. Ancak Türkiye'nin bugünkü bilinen rezervleri buna imkan vermemektedir. Yani Türkiye'nin bilinen yerli enerji kaynakları yetersizdir.
Türkiye'nin mevcut bilinen kaynak rezervlerini artırmak, yeni kaynaklar keşfetmek için gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Yeni kömür rezervleri araştırmaları, yeni hidrolik enerji potansiyeli araştarmalan yarımda, yeni doğal gaz keşifleri ve yeni petrol keşifleri için olağan üstü çalışmalar yapılmaktadır. Ka radeniz'de derin deniz sondajları ile, yeni doğal gaz kaynakları keşfedilmiş olup miktarın artırılması için sondajlar sürmektedir. Doğu Karadeniz'de Hopa açıklarında 4700 metre derinlikte petrol sondajı TPAO tarafından BP ve Chevron ile birlikte yapılmış olup yeni sondajlarla çalışmalar sürdürülecektir.
Yeni rezervler bulmak için çalışmalar sürdürülürken, mevcut bilinen rezervlerin mümkün olan en hızlı şekilde geliştirilmesi hedeflenmiştir. Enerji Bakanlığı, elektrik üretim planında, Türkiye'nin bu güne kadar üçte biri geliştirilmiş linyit rezervlerinin tamamını ve yine bugüne kadar üçte biri geliştirilmiş su kaynaklan potansiyelinin tamamını kullanacak projeleri, 2023 yılına kadar geliştirmeyi planlamıştır. Daha hızlı bir geliştirme de zaten fiziksel olarak da parasal olarak da mümkün değildir. Hedef bu planı gerçekleştirecek gerekli yatırımları yapabilmektir.
Bu hedefe ulaşmak için de Türkiye'nin linyit rezervleri ihale ile ve santral kurma şartı ile özel teşebbüse açılmaktadır. Yedi sahada, özel teşebbüs tarafından kurulacak 5300 MW kurulu güçteki santrallerde toplam 35 milyar kWh enerji üretilmesi hedeflenmiştir.
Hidrolik Enerjide, Hısu Barajı, Yusufeli Barajı ve Boyabat Barajı gibi dev projelere start verilmiştir (2400 MW; 7,5 milyar kWh). 2005' de Yatinm Programına alınan bu Projelerin 2006' da inşaatlarına başlanmasına çalışılmaktadır.
2005 yılında Yenilenebilir Enerji Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanunla, nehir santralleri ve küçük rezervuarlı hidrolar ve rüzgar enerjisi için önemli teşvikler getirilmiştir. Yenilenebilir Enerji Kanununun çıkması ile hidrolik enerjilerin yapımı için özel teşebbüs müracaatları büyük ivme kazanmış ve bu gün toplam 11 700 MW kurulu güçte 712 adet projeye başvuru yapılmıştır.

Ancak buna rağmen Türkiye'nin yılda yaklaşık yüzde 7-8 artan enerji talebini yerli kaynaklardan karşılamak imkansızdır. Bu yüzden, bize maliyeti her geçen gün olağan üstü bir hızla artmakta olan, dış kaynaklı fosil yakıtlara dayalı enerjiye alternatif olarak, Türkiye' de nükleer enerji tesislerinin kurulmasına, bu teknolojinin ülkemize transferine karar verilmiştir. 2010-2020 arasındaki ihtiyacı karşılayabilmek için yukarda sayılan tedbirlere ek olarak yaklaşık 5000 MW kurulu güçte nükleer santral kurulması zaruri görülmüş ve kararı alınmıştır.
2023 yılından sonra artan ihtiyacı karşılamak için ise hiç yerli enerji kaynağı kalmayacaktır. O gün için ümidimiz yeni yerli enerji kaynak rezervleri keşfetmiş olmaktır.
Atıl durumda olan hidrolik santrallerin faaliyete geçirilmesi durumunda ne kadarlık bir enerji talebi karşılanabilir?
Henüz geliştirilmemiş olan hidrolik potansiyel 27.000 MW kurulu güçte olup, yılda yaklaşık 85 milyar kWh enerji üretim potansiyelidir ve yaklaşık 6 milyar dolarlık enerji değerindedir.