Tekstil geçmişi 400 yıl öncesine dayanan battaniye üretim üssü Uşak zamana yenik düşüyor. Dünyada ilk kez parayı bulan medeniyet olan Lidya-lılar'ın yaşadığı yer ve 1891 yılında Anadolu'da ilk Osmanlı Bankası'nın açıldığı, 1905 ise yine Anadolu'da elektriği kullanan ilk il olduğu bilinen Uşak, bu ilklerin getirdiği dinamizmle tekstilde kazandığını kaybetmeye başladı.
Uşak'ta tekstilin bugünkü kazanım-larına ulaşmasında şüphesiz halı ve kilimciliğin önemli rolü bulunuyor. Halıyla ilgili girdilerin bir bolümü geleneksel metotlarla üretilmiş, üretimin artmasıyla bu girdiler talebi karşılamayınca bu durum fabrikasyon üretimi zorunlu hale getirmiş. Müteşebbis bir ruha sahip Uşaklı ticaret erbabı iplik fabrikasının yapımına başlamış, ilk olarak 1905 yılında Bıçakçızade Biraderler ve Mehmet Zeki Kumpanyası İplik Fabrikası'nı açmışlar. Bunu 1910'da açılan Hamzaza-deler ve Şürekası İplik ve Şayak Fabrikası ile Yılanazade Biraderler ve Şürekası Şayak Fabrikası izlemiş.

1913 yılında yapılan sanayi sayımı sonuçlarına göre; yün ipliği üreten ve dokumacılık yapan 13 kuruluşun 3' ü Uşak'ta bulunuyordu. 1923 yılında Ticaret ve Sanayi Odası'nın kuruluşunu müteakiben, dağınık bir durumda bulunan tüccar ve sanayiciler bir çatı altında toplandı. 1926 yılında Türkiye'nin ilk şeker fabrikası hizmete açıldı. Bu fabrikanın en karakteristik özelliği; Türkiye'nin ilk çok ortaklı özel sektör kuruluşu olması. İşletmeye açıldıktan bir süre sonra işletme sermayesi sıkınüsmdan dolayı fabrika, Atatürk'ün emriyle devletleştirildi. Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye'nin sanayileşme hamlesine öncülük eden Uşak, bu görevine zaman içinde de devam etti.Bugün tekstil alanında gerçekleştirilen sanayileşmesi, el dokuması kilimleri ve dünyaca ünlü battaniyeleri ile ticari canlılığını korumaya devam eden Uşak'ta tekstil, dericilik ve seramik sektörleri lokomotif rolünde. İl ekonomisinin büyük potansiyelini, bu üç ana sektör oluşturuyor. Bu sektörlerden dericilik; deri, deri konfeksiyon şeklinde gelişirken Deri Organize Sanayi Bölgesi'nde teşvik kapsamında yeni tesislerin kurulması devam ediyor.Türkiye'de tekstil sektörünün merkezleri arasmda yer alan Uşak'ta bugün ihracat kalemleri arasmda önemli yer tutan tekstil sektöründe üretim gruplan arasında pamuklu dokuma (tülbent, mermerşahi, kaput bezi, patiska, astarlık), apre, boya baskı, pamuk ipliği, halı, kilim, battaniye ipi, pelüş battaniye, makine kilimi ve halısı bulunuyor. Halihazırda iç piyasada tüketilen giysilik derinin yüzde 60'ı, gazlı sargı bezinin yüzde 91' i, pelüş battaniyenin yüzde 90'ı, yün ipliğin yüzde 65'i, seramiğin yüzde 20'si Uşak'ta üretiliyor.Uşak'ta toplam ihracatın yüzde 40'rnı tekstil sektörü sağlıyor. Yine ilde faaliyet gösteren işletmelerin yüzde 30'u tekstil sektöründe faaliyet gösterirken, istihdamın yüzde 34'ünü de tekstil sektörü yaratıyor. Aylık 2 milyon adet battaniye üretim kapasitesine sahip olan ilin, yıllık pamuklu dokuma, yazmalık tülbent ve mermerşahi üretimi 15 milyon metre, hidrofil gazlı bez üretimi 6 milyon metre, kaput bezi üretimi ise 10 milyon metre olmak üzere toplam 31 milyon metre üretim 10 bin tezgahta gerçekleştirilmekte. Kriz yıllarında bu tezgah sayısının 2 bin 500'lere düştüğü tahmin ediliyor. Yıllık iplik üretiminin 60 bin ton olduğu ilde yılda 250 bin adet de kilim üretiliyor. Uşak'ta sanayi ise iki bölgede konuşlanmış durumda.
•   Organize Sanayi Bölgesi: Uşak Organize Sanayi Bölgesi; Uşak-İzmir Karayolunun 14-18'inci kilometresinde, 3.782 dekar alan üzerinde kurulu bulunuyor. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın kredi desteği ve müteşebbis teşekkülün sorumluluğu altında Uşak Organize Sanayi Bölgesi altyapı inşaatı 1987 yılında ihale edilerek, üç yıl gibi kısa bir zamanda temel altyapı bitirildi. Bölgede ilk sanayi tesisi ise (Hitit Seramik A.Ş) 1990 yılında üretime geçti. Bölge içinde 358 adet sanayi parseli bulunuyor.
•  Karma Organize Sanayi Bölgesi: Uşak'ta Organize Deri Sanayi Bölgesi kurulması amacıyla İl Özel İdaresi, Uşak Belediyesi, Ticaret ve Sanayi Odası işbirliğinde oluşturulan teşekkül tarafından 1989 yılında Uşak-Denizli Kara-yolu'nun 8-10 kilometresinde 2.613 dekar alan kamulaştırılarak hayata geçirildi. Altyapı inşaatına 1995 yılında başlanan bölge 2001 yılında tamamlandı. Bölgede 446 adet sanayi parseli bulunuyor. Bölge, tesisleşmenin kolaylaştırılması için 2003 yılında karma organize sanayi bölgesi haline getirildi.
•  Tarım: Yüzölçümü olarak 64'üncü nüfus büyüklüğü olarak 58'inci sırada yer alan Uşak'ın yüzde 45.34' ü tarıma elverişli. Tarım alanlarının yüzde 93'ü ise tarla arazisi. Gerek tarım alanlarının azlığı, gerekse bu alanların sadece yüzde 8 kadarının sulanması, ilde sanayileşmeyi zorunlu hale kılıyor. Tarımsal üretim açısından kendine yeterli olmayan ilde 242 bin 114 hektar tarım alanının 191 bin 749 hektan sulamaya elverişli. Sulamaya elverişli alanın ise sadece 15 bin 182 hektan sulanmakta.

• Sosyal durum: Uşak'ta tanm alanlarının ve hayvancılık için meraların yetersiz oluşu tarıma dayalı bir ekonomi yerine, ulaşım imkanlarının verdiği avantaj ve tarihten kaynaklanan özelliği ile sanayi ağırlıklı bir ekonomiden bahsetmek mümkün. Mevcut sanayi ağırlıklı olarak küçük ölçekli ve yüzde 70'i 5 ile 10 işçi çalışüran işletmelerden oluşmakta. 1998 yılına kadar il genelinde iş arayan kimse bulunmazken ekonomik kriz nedeniyle toplam kapasite kullanım oranlan geçtiğimiz yıllarda yüzde 30'lar seviyelerine geriledi. Aktif sigortalı sayısı 1999'da 32 bin iken 2002 yılında yüzde 34.5 gerileyerek 21 bine düştü. Bugün itibariyle ise aktif sigortalı sayısının 44 bin 775'e çıktığı görülüyor.
• Turizm: Uşak doğal, tarihi, kültürel ve folklorik değerler bakımından çok zengin. Yoğun olarak Lidya uygarlığının izlerine rastlanan Uşak'ta Blaundos (Sülümenli), Selçikler (Sabeste), Güre gibi Hellenistik ve Roma dönemine ait kentlerin yanı sıra hanlar, hamamlar, köprüler, tarihi Uşak evleri, camiler gibi çok sayıda sivil mimari örneklerine de rastlamak mümkün.

 

BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ?
• Uşak ilinin Osmanlı döneminde ticaret ve sanayide büyük bir yer tuttuğunu, Balkan harbinde ordunun şayak kumaş ve battaniye ihtiyacının Uşak'ta bulunan dört büyük şayak fabrikasından temin edildiğini.
•  Dokuz mekikli Alman Jagar tezgahları ile Uşak'ta dokunan elbiselik kumaşların İstanbul'da Rum tüccar tarafından 'london' damgası vurularak Avrupa'ya gönderildiğini.
• 800 yıllık Konya Mevlana Cami'sinde 700 yıllık Uşak Halısı olduğunu.
•  Osmanlı döneminde ilk yazılı toplu sözleşmenin Uşak deri işçileri ile işverenleri arasında yapıldığını.
• 1913 yılında gerçekleştirilen ilk sanayi envanterinde ülkemizde bulunan 13 tekstil fabrikasının 3'ünün Uşak'ta olduğunu.
• Türkiye'nin pamuklu gaz hidrofil bezinin tamamına yakınının Uşak'ta bulunan tezgahlarda dokunduğunu.
•  Türkiye'de battaniye üretimini yüzde 90'ının Uşak'ta yapıldığını.
 

Uşak markalaşamıyor

İsmail KARAMAN
Uşak Ticaret ve Sanayi Odası, Yönetim Kurulu Başkanı

 

Türkiye'de KOBİ'ler imalat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin yaklaşık yüzde 99'unu oluşturuken, istihdamın da yaklaşık yüzde 55'ini karşılıyor. İlimizde ise istihdamın yüzde 70'i KOBİ'ler tarafından sağlanmaktadır. Uşak'taki KOBİ oranı ise yüzde 93.7'dir.
Uşak'taki işletmelerin kuruluş tarihleri ekonomik krizler yaşandığı dönemlerde düşüş göstermişlerdir. 1998-2001 arasında işletme kuruluş sayısında belirgin bir düşüş yaşanmıştır. İşletmelerin kuruluş trendlerinin ülkenin ekonomik karakteriyle doğru orantılı olarak değiştiği görülmüştür.
Bugün ise Uşak, 2005-2006 yılları arasında Türkiye geneline göre açılan şirket ortalamasından 3 kat fazla, kapanan şirketlerde de 2.5 kat azdır. Bu durum Uşak ekonomisinin istikrarını göstermektedir.
Bugün Uşak'ta 44 bin 775 sigortalı, 29 bin 120 de Bağ-Kur'lu bulunmaktadır. İş-Kur kayıtlarındaki işsiz sayısı da 12 bin 707'dir.
Uşak'taki sanayi işletmelerinin yüzde 96.6'sı bir mesleki kuruluşa üyedir. Buradan da Uşak'taki işletmelerin örgütlenme konusunda bilinçli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu durum oda ya da dernek üyeleri arasında olumlu iletişim ve etkileşimin olduğu fikrini vermektedir.
İlimizdeki işletmelerin yüzde 751 ortaklık şeklindedir. Ortaklar arasında büyük oranda akrabalık ilişkileri bulunmaktadır. (%84.8)
Bu durum Uşak'ta şirketleşmenin öneminin büyük oranda kavrandığını, ancak yeterli düzeyde olmadığını göstermektedir.
Uşak Ticaret ve Sanayi Odası olarak, üyelerimize yol göstermek ve öncülük yapmak için her türlü çabayı göstermekteyiz. Onların istek ve beklentileri doğrultusunda hizmetlerimize yön vermeye çalışıyoruz.
Uşak 1996 yılında 22 milyon dolar olan ihracat rakamını bugün 140 milyon dolara çıkarak 10 yılda ihracat rakamını 7 katına artırma başarısını göstermiştir. İlimizin battaniye, seramik, makine, gıda ürünleri, ev tekstili ürünlerinde yaptığı ihracat her geçen gün artmaktadır.
Yatırım Teşvik Kanunu ile yatırımların ivme kazandığı ilimizde, Uşak Gümrüğü'nün önemi de her geçen gün artmaktadır. 2000 yılında Uşak Gümrüğü'nden 7 milyon dolar ithalat, 6.5 milyon dolar ihracat yapılırken, bugün Uşak Gümrüğü kayıtlarına göre 21.5 milyon dolar ihracat, 8.5 milyon dolar da ithalat gözükmekte. Uşaklı firmaların gümrüğümüze verdiği önem ve odamızın desteği ile Uşak Gümrüğü'nün otomasyona geçmesi işlemleri artırmıştır.
Ege İhracatçı Birlikleri rakamlarına göre de Uşaklı firmalar 83 milyon dolar ihracat yapmıştır. Diğer ihracatçı birlikleri de dikkate alındığında Uşak'ın direkt ihracatı 140 milyon dolar olmaktadır. Uşak, her geçen gün ülke genelinde üretimi ve altyapısı ile dikkat çekmekte ve önem kazanmaktadır.
10 milyon YTL yatırım yapılarak kurulan, ancak 5 yıldır kapalı olan havaalanımız, büyük uğraşlar sonucu 22 Mayıs 2006 tarihinde tekrar açıldı. Haftanın 4 günü gerçekleşen seferlerle 13 ayda 32 bin kişi havaalanını tercih etti. Bu süre içinde karşılıklı 380 sefer yapılmıştır. Doluluk oranı şu anda yüzde 85'tir.Ürün ve hizmetleri birbirinden farklılaştı-ran, tanımlayan, imaj yaratan ve özel bir kimlik kazandıran marka, teknolojinin kısa sürede taklit edebildiği ürün ve hizmetlerin birbirine çok benzediği bir ortamda rekabet gücünü belirleyen stratejik bir unsur haline gelmiştir.
Markalaşma yolunda çalışma yapan işletme sayımızın çok az oluşu, ilimiz için en büyük sıkıntıdır. İlimiz sanayisi son dönemde teşvikler ve yeni yatırımlarla hızlı bir ivme kazanmıştır. Bunun yanında yıllardır özlemini çektiğimiz üniversite, havaalanı gibi vizyon geliştirici gelişmeleri de yaşayan Uşak'ın, bölge içinde sanayi şehri olarak anılması için markalaşma ve marka şehir olma yolunda tüm kurum ve kuruluşlar ile birlikte hareket etmesi kaçınılmaz bir zorunluluktur.

 

"Uşak Anadolu'da öncü olduğunu gösterdi"

Bir asır devirmenin haklı gururunu yaşayan ve Uşak ekonomisinin önde gelen kuruluşlarından Bozoğlu Tekstil San.Tıc. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Boz "Uşak Anadolu ekonomisinin öncüsü bir kent olduğunu gösteriyor" dedi. Boz, dedesi Hasan Boz'un 1883'lerde medrese eğitimi almak için geldiği Uşak'ta başlayan ticari hayatlarının 115 yıl öncesine dayandığını belirterek, "Türkiye'nin büyük bir sanayi devrine hazırlandığını bu devrimin er veya geç Anadolu'ya yayılacağını biliyorduk" dedi. Mehmet Boz "Uşaklı işadamları üzerine düşen görevinin en iyisini yaptı ve yapmaya devam edecektir" dedi.