Sümerbank Fabrikası'nın kurulmasıyla birlikte tekstille tanışan Malatya, bugün tekstile öncelik veren illerimizden biri konumunda bulunuyor. Halen bu alanda yatırımların devam ettiği ilde 1. Organize Sanayi Bölgesi'ndeki tesislerin yüzde 35'ini tekstil yatırımları oluşturuyor, ikinci Organize Sanayi Bölgesi'nde ise yatırım yapmak için başvuran yatırımcıların yüzde 50'sini tekstilciler oluşturuyor. "Kayısı kenti" olarak bilinen Malatya bu kimliğinin yanında birçok kimliği ile de bölgede ön plana çıkıyor.

Malatya'nın ekonomisi tarıma, tarımsal sanayiye ve hayvancılığa dayalı bir ekonomi özelliği taşıyor. Ekonomik ve sosyal yönden çok geniş bir etki alanı bulan Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi'nin en kalabalık illerinden birisi olma özelliğinde. Malatya, Karakaya Baraj Gölü'nün oluşması, İnönü Üniversitesi'nin kurulması, 2. Ordu'nun bölgede bulunması ve GAP'ın etkileriyle nüfus artışı 1980'li yıllarda hızlandı.

Coğrafik konumu nedeni ile önemli bir ticaret merkezi olan Malatya'da 1923 yılında kurulan Malatya Ticaret ve Sanayi Odası'na kayıtlı 41 kolektif şirket, 2bin 895 limited şirket ve 550 de anonim şirket faaliyet gösteriyor.

İlde tarım
Tarıma dayalı bir ekonomiden sanayiye dayalı bir ekonomiye geçiş sürecini yaşayan Malatya'da, her geçen gün hızlanmakta olan bu sürece karşılık olarak ekonomisinde tarımın etkisi hala büyük. Turunçgiller dışında hemen her tür meyvenin yetiştiği ve bir meyve üretim bölgesi olarak nitelenen Malatya'da bitkisel üretimin en önemli kolu meyvecilik olarak göze çarpıyor. Özellikle kayısı, arpa buğday, mısır, çavdar, pirinç, nohut ve mercimek Malatya'da yetiştirilen en önemli tarım ürünlerini oluşturuyor.
İlde tarım çeşitlilik gösterirken Malatya'da Anadolu Bölgesi içinde sanayi bitkilerine ayrılan yer, sebze ve meyve   üretimine ayrılan alanlardan daha fazla. Doğu Anadolu Bölgesi içinde sanayi bikilerinin tarımının en çok geliştiği ilin Malatya olduğu biliniyor.Sanayi bitkileri içinde Malatya'da birinci sırada şeker pancarı yer alır, onu tütün ve diğer ürünler izler. İlde bağcılık ve meyvecilik de önemli yer tutar. Malatya ile özdeşleşmiş bir ürün olan kayısı ise il ekonomisinde büyük bir katma değer yaratmakta. Türkiye'de birçok yerde kayısı yetişmesine rağmen Malatya kayısısı taşıdığı kendine has kokusu ve meyve aroması ile kuru kayısı üretimine son derece elverişlidir. Bu özellikleri ile "Malatya Kayısısı" markalaşmıştır.

İlde sanayi
Malatya'da il merkezinde yoğunlaşan sanayinin belli bir ivme kazandığı, göreli bir üstünlük yakaladığı görülüyor. Malatya ili sanayide belli bir ivmeyi yakaladığı için tüm bölgede en hızlı gelişen il konumunda. İlin toplam gayri safi katma değeri 1987-1997 arsında üçte bir arttı. Bu ilerlemeyle Malatya sanayileşme de son zamanlarda bir atılım yapmış ve özellikle bağlantılı olduğu sektörleri birlikte sürüklemeye başlamıştır. Malatya son beş yıldır gösterdiği sanayi performansıyla, sanayinin belli alt sektörlerinde göreli üstünlüğe sahip olduğunu göstermiştir. Sanayinin çeşitlenmesi ve üretici hizmetlerinin gelişiyor olması Malatya'da yığılma ekonomilerin geliştiğine de işarettir. Malatya'da 3'ü kamuya, 131'i özel sektöre ait olmak üzere toplam 134 adet orta ve büyük ölçekli sanayi sitesi mevcut. 3 adet organize sanayi bölgesinden 1. Organize Sanayi Bölgesi'nde 124 fabrikadan 110'u faaliyette bulunuyor, 14 fabrika ise inşaat ve proje safhasında. Kurulmakta olan 2. Organize Sanayi Bölgesi'nde ise tahsisi yapılan 138 parselden 42 fabrika faaliyette. 3. Organize Sanayi Bölgesi olan Darende Organize Sanayi Bölgesi'nin ise yer tespit ve planlama çalışmalan devam etmekte. Akçadağ Mermer ve İhtisas Sanayi Bölgesi için de yer seçimi ve incelemeler bakanlıkça yapılmıştır.

Malatya'da tekstil potansiyeli
Malatya, özel müteşebbisler tarafında son yıllarda yapılan yatırımlar ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde tekstil sektörü açısında gelişmiş bir tekstil üretim merkezi haline gelmiştir. Halen tekstil sektöründe proje aşamasında olanlar hariç, çalışır veya çalışma aşamasında bulunan 87 işletme bulunmaktadır.
1937 yılında kurulan Malatya Sümerbank Fabrikası özellikle son yıllarda büyük gelişmeler kaydetmiş, yapmış olduğu teknolojik yenilikler ile kendisini modernize etmeyi başarmıştır. Bunun sonucu olarak ortaya çıkan üretim kalitesindeki gelişmelere paralel olarak başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülkeye ihracat miktarlarında artışlar olmuştur.

Sümerbank Fabrikası'nı örnek alan özel sektör yatırımaları 1972 yılında İPAŞ Malatya İplik Fabrikası A.Ş., 1984 yılında ANATEKS Anadolu Tekstil Fabrikası A.Ş., 1985 yılında KALETAŞ İplik Fabrikası A.Ş., 1988 yılında GÜNTAŞ Gündüzbey Tekstil Fabrikası San. Tic. A.Ş. gibi kuruluşları tekstil sanayine kazandırmışlardır.
Bugün Malatya'da pamuğun her cinsi işlenebilmekte, ipliğin her türü yapılmakta ve penye, branda, tente döşemelik, indigo (kot) gibi her cins dokuma yapılabilmektedir. Malatya'da tekstil alanındaki yatırımlar devam etmekte, 1. Organize Sanayi Bölgesi'nde yatırımların yüzde 35'i tekstil sektöründe faaliyet göstermektedir. Yine 2. Organize Sanayi Bölgesi'nde yatırım için başvuruda bulunan firmaların yüzde 50'sini de tekstil yatırımları oluşturmaktadır.

 

Malatya'ya büyük sanayi yatırıım nasıl çekilmeli?

Bayram YUMRUTEPE
Malatya Sanayi ve Ticaret İl Müdürü
Malatya'da tekstil sanayi, 120 girişimcinin bir araya gelmesi ile kurulan iplik tesisi ile 19601ı yıllarda başlamıştır. Elazığ'daki iplik fabrikasının Malatya'daki ev tezgâhlarına iplik satmamakta diretmesi, yöre halkını harekete geçirmiş, bu girişimcilerden biri olan Nevzat Topgül günümüzde halen iplik üretiminde Malatya'da önemli bir tesise sahiptir. Geçmişte Yeşilyurt'ta evlerin altında bulunan tezgâhlar zaman içerisinde iplik fabrikalarına dönüşmüştür. Sanayi tesislerinin yüzde 41'i tekstil fabrikalarından oluşmaktadır.
Son zamanlarda Çalık Holding bünyesinde faaliyet gösteren GAP Tekstil, Malatya'mız için büyük bir kazanç olmuş, önemli oranda istihdam sağlamıştır.

İl ekonomisinde yaşanan başlıca sorunlar
1) Büyük yatırımları gerçekleştirecek yeterli seviyede sermaye birikimi olması nedeniyle ilimizde büyük yatırımlar yapılmıyor. Bu yatırımların teşvik edilmesi, büyük güç ve sanayi kuruluşlarının Malatya'da tesisi ve tesisler kurması sağlanmalıdır.
2)  Yatırımların değişik alanlarda çeşitlenmesi yerine belli sektörlere yönelmesi sorun teşkil etmekte bu da sanayinin gelişmesini engellemektedir. Malatya sanayisinin yüzde 41 'i tekstil, yüzde 24'ü gıda sektöründe faaliyet göstermektedir.
3)  İlimiz yatırım potansiyelinin ve avantajlarının yurtiçi ve yurtdışı pazar ve piyasalarda tanıtımı yeterli düzeyde değil. Şehrimizin sanayisinin uluslararası fuarlarda tanıtımının yapılması, Malatya Fuarı'nın uluslararası hale getirilmesinin yurtdışı tanıtımına katkı sağlayacağı inancındayız.
4)  Şirket ve işletmelerin aile şirketi ve atelye seviyesinde kalması, çağdaş işletmecilik ve kurumsallaşmanın sağlanamaması ve profesyonel yönetim eksikliği sanayideki içe kapanık yapıyı oluşturmakta bu da ilerlemeyi durdurmaktadır. Şirketlerin holdingleşme yoluna gitmeleri ve tamamen profesyonel yapı içerisine girmeleri şarttır.
5)  Sanayi tesislerine üniversiteden yeterli destek sağlanamaması sorun yaratmaktadır. Bunun için üniversite ile tamamen koordineli çalışmalı ve destek alınmalıdır.
6)  Sanayi tesislerinde yeterli teknoloji, pazar, üretim geliştirme gibi altyapı eksiklikleri bulunmaktadır. Bunun için her sanayi kuruluşunun Ar-Ge çalışması yapması ve bununla ilgili alt yapısını oluşturması gerekmektedir.
7)  Başlıca pazar, liman ve serbest bölgelere uzaklık diğer bir sorunu teşkil etmekte, sanayi gelişimini engellemektedir. Ulaşım maliyetinin düşürülmesi ihracatı artıracak ve sanayiyi olumlu yönde etkileyecektir.
8)  Ucuz ve kalitesiz Çin mallarının pazarda dolaşımı bilinçsiz tüketiciyi çekmekte. Bununla ilgili gerekli tedbirler alınması gerektirmektedir. Aksi takdirde rekabet ortamı ortadan kalkacaktır.
9)  Kalifiye eleman eksikliği sanayi için sorun teşkil etmekte bu da kaliteli mal ve hizmet üretimini engellemektedir.
10) İstihdam üzerindeki vergi ve maliyetlerin yüksekliği şehrin pazar payını daraltmaktadır. Bununla ilgili olarak ulusal ve yerel bazda çalışmalar yapılmalıdır.
11)  Atıl durumda bulunan sanayi kuruluşları ekonomiye kazandırılmalıdır.
12)  Yarım kalmış sanayi kuruluşlarının tamamlanması için düşük faizli ve uzun vadeli işletme kredileri verilmelidir.
13) Haberleşme, enerji ve taşıma ücretlerinde özel indirimler uygulanarak rekabet şartları gerçekleştirilmelidir.
14)  193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nda değişiklik yapan 4325 Sayılı Kanun yeniden gözden geçirilerek, Malatya da kanun kapsamına alınmalı, bölgeye özel vergi indirimi, enerji fiyatlarında indirim, SSK primlerinde yeniden düzenleme yapılmalı.
15) 3308 Sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu kapsamına alınan mesleklerde çıraklarda olduğu gibi kalfalarda da SSK primine devlet katkısı sağlanmalıdır.
16) Kapalı mekânlarda ve aile işletmesine uygun olan sahalarda küçük atelye ve tezgah tipi üretim yapılabilecek sanayilere öncelik verilmeli ve teşvik edilmelidir. Bu işsizliği önlemede engel olacaktır.